Dijital Dünyada Çocukların Korunması: Güncel Hukuki Gelişmeler

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2024 yılına ait “Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması” sonuçlarına göre, 2021 yılında %82,7 olan çocukların internet kullanım oranı 2024 yılında %91,3’e yükselmiştir. Sosyal medya kullanan çocukların %97,9’unun bu platformları düzenli olarak kullandığı tespit edilmiştir. Araştırmada ayrıca sosyal medya kullanım oranının %66,1, akıllı telefon kullanım oranının ise %76,1 olduğu belirtilmektedir[1]

Çocukların bu denli yoğun çevrimiçi etkileşim içinde bulunmaları, konunun yalnızca pedagojik bir mesele olarak değil, aynı zamanda hukuki bir koruma alanı olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Zira güvenilir ve yaşa uygun içeriklere erişimin sağlanması, kişisel verilerin hukuka uygun biçimde işlenmesi ve çocukların çevrimiçi ortamdaki potansiyel risklere karşı korunması, temel hak ve menfaatlerle doğrudan ilişkilidir.

Bu çerçevede, dijital dönüşüm sürecinde çocukların dijital becerilerinin güçlendirilmesi ve çevrimiçi ortamlarda güvenliklerinin sağlanarak korunmalarını hedefleyen “Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı” konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 3 Şubat 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır[2].

Genelgede, dijital dönüşümün çocuklar üzerindeki etkilerinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması ve koruyucu-destekleyici politika ve uygulamaların güçlendirilmesi amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda “Dijital Dünyada Çocukların Güçlendirilmesine Yönelik Eylem Planı (2026-2030)”[3] hazırlandığı ve Bakanlığın internet sitesinde yayımlanacağı belirtilmiştir.

Bakanlık tarafından yayımlanan Eylem Planı’nda, TÜİK’in 2024 yılı verilerine atıf yapılarak çocukların dijital dünya ile etkileşiminin her geçen yıl arttığı ve bu durumun çeşitli gelişimsel riskler barındırdığı vurgulanmaktadır. Plan kapsamında, çocukların dijital dünyanın risklerinden korunması kadar, bu dünyanın sunduğu fırsatlardan güvenli ve bilinçli şekilde yararlanabilmelerinin de önemine dikkat çekilmektedir.

Eylem planı ile çocukların dijital ortamlarda maruz kalabilecekleri risklerin önlenmesi, fark edilmesi ve etkili biçimde yönetilmesi amaçlanmakta; aynı zamanda dijitalleşmenin sunduğu fırsatlardan bilinçli, güvenli ve üretken bir şekilde faydalanmaları hedeflenmektedir. Plan, dijital dünyanın çocuk dostu hale getirilmesi adına stratejiler ve uygulanabilir faaliyetler içermektedir.

Plan kapsamında öne çıkan düzenlemelerden bazıları şunlardır:

• Çocukların kişisel verilerinin korunmasına yönelik mevzuattaki eksikliklerin tespit edilerek gerekli mevzuat çalışmasının yürütülmesi,
• 5651 sayılı Kanun kapsamında, uluslararası düzenlemeler de dikkate alınarak sosyal ağ sağlayıcılar ile dijital oyun sağlayıcıları/dağıtıcılarına yönelik mevzuat güncellemelerinin gerçekleştirilmesi,
• Bilişim teknolojileri ve internetin güvenli ve bilinçli kullanımı, yapay zekâ farkındalığı, dijital okuryazarlık, dijital haklar ve etik, siber güvenlik, siber zorbalık, kişisel verilerin korunması, teknoloji bağımlılığı ve dijital risklere karşı ihbar mekanizmaları konularında çocukların yaş ve gelişim düzeyine uygun eğitim içeriklerinin hazırlanması ve uygulanması.

Çocukların dijital ortamdaki kişisel verilerinin korunmasına ilişkin bir diğer önemli gelişme ise Kişisel Verileri Koruma Kurulu (“Kurul”) tarafından TikTok, Instagram, Facebook, YouTube, X ve Discord platformları hakkında re’sen inceleme başlatılmasıdır[4].

Kurul tarafından yapılan kamuoyu duyurusunda, çocukların yüksek yararı gözetilerek dijital ortamda karşılaşabilecekleri potansiyel risklerden korunmalarını teminen sosyal medya platformlarında çocukların kişisel verilerinin nasıl işlendiği ve hangi tedbirlerin alındığı hususlarında inceleme başlatıldığı ifade edilmiştir.

Bir başka gelişme olarak Kurul tarafından yayımlanan “10. Dijital Okuryazarlık ve Kişisel Verilerin Korunması” bülteninde dijital oyunlarda çocukların kişisel verilerinin korunmasına yönelik tavsiyelere yer verilmiş; dikkat edilmesi gereken başlıklara değinilmiştir[5].

Küresel ölçekteki gelişmeler:

• Avustralya: “Çevrimiçi Güvenlik Değişikliği (Sosyal Medya Minimum Yaş) Yasası 2024” ile sosyal medya kullanımı için asgari yaş sınırı getirilmiş ve sağlayıcılara reşit olmayan kullanıcıların hesap açmasını engelleme yükümlülüğü getirilmiştir[6]. Yasanın yürürlüğe girmesinin ardından 16 yaş altındaki 4,7 milyon sosyal medya hesabının kaldırıldığı açıklanmıştır[7].
• Fransa: 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan bir düzenlemenin hızla yürürlüğe konulmasının hedeflendiği açıklanmıştır[8].
• Almanya: Sosyal medyada zorunlu sınırlamalara yönelik açıklamalar yapılmıştır[9].
• Portekiz: 13-16 yaş arası çocukların sosyal medya erişimi için ebeveyn açık iznini şart koşan yasa tasarısı kabul edilmiştir[10].
• ABD: “Çocukların Çevrimiçi Gizliliğinin Korunması Kuralı”nda yapılan değişiklikler ve “TAKE IT DOWN Act” kapsamında adımlar gündeme getirilmiştir[11].
• İngiltere: Çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin istişare süreci başlatılmıştır[12].

Tüm bu gelişmeler, çocukların dijital dünyada daha güvenli bir ortamda var olabilmesi için bütüncül düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Çocukların dijital ortamda güvenilir içeriklere yönlendirilmesi, yalnızca zararlı içerikten korunmalarını değil; aynı zamanda kişisel verilerinin istismar edilmesini önlemeyi amaçlayan kapsamlı bir koruma yaklaşımının parçasıdır.

1. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53638
2. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/02/20260203-3.pdf
3. https://www.aile.gov.tr/chgm/yayinlar/eylem-planlari/
4. KVKK Kamuoyu Duyurusu
5. 10. Dijital Okuryazarlık ve Kişisel Verilerin Korunması Bülteni
6. Avustralya Sosyal Medya Minimum Yaş Yasası
7. Avustralya e-Güvenlik Komiseri Açıklaması
8. Fransa Sosyal Medya Yasağı Açıklaması
9. Almanya Sosyal Medya Sınırlamaları
10. Portekiz Sosyal Medya Erişim Düzenlemesi
11. ABD FTC Çocukların Çevrimiçi Gizliliği Açıklaması
12. İngiltere Sosyal Medya İstişare Süreci